CO SŁYCHAĆ W ŚWIECIE PSYCHOLOGII

Jak sztuczna inteligencja wpływa na psychikę, emocje i rozwój dziecka i co to jest cyforwe echo.

W 1862 roku pismo The Lancet – jedno z najbardziej prestiżowych czasopism medycznych – powołało specjalną komisję do zbadania „wpływu podróży koleją na zdrowie publiczne”. Lekarze alarmowali wówczas o zjawisku „kolejowej nerwowości” – dokładnie tak, jak dziś debatujemy o „cyfrowym uzależnieniu”.

Z drugiej strony jeszcze w latach 50. XX wieku stosowano papierosy jako… lek na astmę. Tak zwane „papierosy na astmę” (np. marki Potter’s) były sprzedawane w aptekach. Choć zawarte w nich alkaloidy rzeczywiście chwilowo rozkurczały drogi oddechowe, sam dym oraz toksyny prowadziły do trwałego uszkodzenia płuc.

Historia pokazuje więc jasno: rozwój technologii jest nieunikniony, ale zawsze wymaga refleksji. Mamy prawo do rzetelnej informacji o tym, w jaki sposób świat online i AI wpływają na nasze zdrowie – a przede wszystkim na zdrowie naszych dzieci.

Dziś jesteśmy świadkami sytuacji, w której wielkie firmy Big Tech próbują minimalizować lub ukrywać fakty dotyczące skutków oddziaływania sztucznej inteligencji i mediów społecznościowych. Na szczęście istnieją również niezależni naukowcy i badacze, którym zależy na prawdzie.

W obliczu ogromnego natłoku informacji trudno zachować pełną obiektywność, analizując wpływ świata internetu na psychikę młodych ludzi. Z jednej strony nowe media i AI są źródłem wsparcia, wiedzy oraz rozwoju. Z drugiej – niewłaściwie wykorzystywane – mogą stać się narzędziem realnie wpływającym na funkcjonowanie mózgu. 

Jedną z kluczowych kwestii jest podatność nastolatków na działanie AI. Nie wynika ona z naiwności, lecz z biologii mózgu. Kora przedczołowa – odpowiedzialna za logiczne myślenie i kontrolę impulsów – nadal się rozwija. Jednocześnie układ limbiczny, odpowiadający za emocje, działa bardzo intensywnie. W efekcie AI może omijać racjonalne mechanizmy i trafiać bezpośrednio w potrzebę akceptacji, oferując relację pozbawioną konfliktu, która dla młodego człowieka wydaje się bezpiecznym azylem.

Mechanizm ten łączy się ze zjawiskiem tzw. „cyfrowego echa”, znanego również jako bańka algorytmiczna. Polega on na tym, że algorytmy – zamiast konfrontować użytkownika z różnymi perspektywami – wzmacniają jego aktualne przekonania i stan emocjonalny. W relacji z nastolatkiem sztuczna inteligencja może działać jak cyfrowe lustro, które bezkrytycznie potwierdza zniekształcenia poznawcze, wzmacnia smutek lub lęk i daje złudne poczucie pełnej akceptacji.

Tego rodzaju interakcje ograniczają kontakt z odmiennymi punktami widzenia, które są niezbędne dla prawidłowego rozwoju kory przedczołowej oraz umiejętności krytycznego myślenia. Zamiast budować odporność psychiczną, mechanizm „Echo AI” może zamykać młodego człowieka w hermetycznej bańce własnych przekonań, gdzie każda destrukcyjna myśl zaczyna być odbierana jako obiektywna prawda. W skrajnych przypadkach prowadzi to do osłabienia kontaktu z rzeczywistością i emocjonalnego uzależnienia od systemu, który zawsze „przyznaje rację”.

Na koniec warto podkreślić, że naturalnym uzupełnieniem niedojrzałych jeszcze struktur mózgu dziecka jesteśmy my – dorośli. To my pełnimy funkcję regulacyjną: przypominamy, stawiamy granice, uczymy i modelujemy zachowania. To na nas spoczywa odpowiedzialność za rozumienie zmian zachodzących we współczesnym świecie i wspieranie dzieci w ich bezpiecznym przechodzeniu przez ten proces.

Nasze Centrum jeszcze w 2026 roku ogłosi specjalne szkolenie dla rodziców, poświęcone wpływowi nowych technologii i sztucznej inteligencji na psychikę człowieka – ze szczególnym uwzględnieniem dzieci i młodzieży.

Psychoterapia dzieci i młodzieży Ełk - Michał Łebski 

Żródła - (J. De Freitas i wsp. (2023), Common Sense Media (2024/2025) pt. "Talk, Trust, and Trade-Offs", V. Bakir i A. McStay (2023). )

Refleksja o neuroróżnorodności dzieci i młodzieży. Dlaczego sama diagnoza (ADHD, autyzm) nie wystarcza i jak naprawdę wspierać rozwój dziecka.

Myśląc o naszych młodych pacjentach i ich rodzicach, ich cierpieniu i bezradności, z którymi przychodzą do gabinetu, należy otworzyć się na rozumienie całego kontekstu i konstruktu świata, w jakim żyją, a nie zamykać ich w pudełku zwanym diagnozą.

Takie zamykające podejście diagnostyczne sprawia, że zamiast widzieć człowieka i jego świat, skupiamy się zbyt mocno na narzędziach i próbie zmiany tej osoby, co wydaje się obecnie myśleniem niepełnym i zbyt ograniczonym.

Świat naukowy wydaje się, że przez pewien czas (chyba kilkadziesiąt lat) wszedł w tunel, na którego końcu jest ściana. Całe szczęście niejeden specjalista już tam doszedł i wrócił z wnioskami, a ja chyba nawet nie doszedłem do połowy, aby się wycofać i pozostać poza takim nurtem.

Dr n. med. Cezary Żechowski, specjalista psychiatra i psychoterapeuta, który natchnął mnie do tej refleksji, a jednocześnie upewnił w moim wieloletnim myśleniu, stwierdził, że problemy związane w szczególności z neuroróżnorodnością są „zapakowane do szuflady”, np. z tabliczką „autyzm” (lub ADHD). Do tej szuflady wkładane są wszelkie wnioski i rozumienie problemów osób neuroróżnorodnych.

Obecnie coraz bardziej oczywiste staje się, że takie teoretyczne diagnozowanie autyzmu może wkrótce się rozsypać, a w jego miejsce pojawi się nowej jakości rozumienie problemów osób neuroróżnorodnych. Wiadomo bowiem, że nie chodzi o samą diagnozę, lecz o człowieka, który mierzy się z podobnymi trudnościami jak osoba bez takiej diagnozy, ale przede wszystkim posiada różne zasoby i mocne strony.

Te „zasobowe dobra” reszta świata chętnie wykorzystuje, korzystając z twórczości, myślenia matematycznego, kreatywności i wrażliwości osób neuroróżnorodnych, a z drugiej strony – szczególnie w okresie dzieciństwa – często je niszczy, unieważnia i rani, stosując przemoc, wykluczenie i próbując je zmieniać.

Niestety wygląda na to, że świat zmierza do marginalizowania takich osób, szczególnie w wieku dziecięcym i młodzieżowym, a jednocześnie na tym tle rozwija się ruch sprzeciwu wobec takiego traktowania. Ten ruch – nie tylko w nowoczesnej nauce, ale i w społeczeństwie – jest pięknym czynnikiem, który już nieraz pokazał, że szacunek i tolerancja dla różnorodności to klucz do bezpiecznego i bogatego w różnice świata.

Takie podejście jest mi bliskie, a wręcz stanowi sedno mojej pracy. Uważam, że nie chodzi o „korektę” dzieci i młodzieży, ale przede wszystkim o dostrzeganie ich zasobów, wzmacnianie ich oraz zmianę środowiska – nie poprzez krytykę, lecz poprzez poszukiwanie wzmocnień i pozytywów (choć czasem jest to dość skomplikowane i trudne).

Psycholog Ełk/Psychoterapeuta dzieci i młodzieży Ełk/ Specjalista psychiterapii Michał Łebski